Αρθρογραφία

Ο Γραμμένος Ε. Ευστάθιος είναι Δικηγόρος Αθηνών – Εργατολόγος και επισκέπτης Καθηγητής στο μάθημα «ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» στο Διατμηματικό Μεταπτυχιακό «Διοίκηση Ανθρωπίνου Δυναμικού» του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η μερική και η εκ περιτροπής απασχόληση αποτελούν ιδιαίτερες μορφές οργάνωσης του χρόνου εργασίας, οι οποίες έχουν ενσωματωθεί στο ελληνικό εργατικό δίκαιο, με στόχο αφενός την ευελιξία της επιχειρηματικής δραστηριότητας, αφετέρου την προστασία των εργαζομένων που απασχολούνται σε καθεστώς μειωμένου χρόνου. Το καθεστώς μερικής και εκ περιτροπής απασχόλησης ρυθμίζεται από το άρθρο 113 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025).

Ο Ν.5239/2025 Δίκαιη Εργασία για Όλους: Απλοποίηση της Νομοθεσίας – Στήριξη στον Εργαζόμενο – Προστασία στην Πράξη – Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις και λοιπές διατάξεις, επιφέρει σημαντικές μεταβολές στο ισχύον καθεστώς, καθώς το άρθρο 6 τροποποιεί το άρθρο 113 του Κώδικα Εργατικού Δικαίου. Ως εκ τούτου, αναμένονται ουσιώδεις αλλαγές ως προς το πλαίσιο που διέπει τη μερική και την εκ περιτροπής απασχόληση.

Το ισχύον έως τον Ν.5239/2025 καθεστώς

Σύμφωνα με το άρθρο 113 Κώδικα Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025, Α΄ 121), το οποίο κωδικοποίησε το άρθρο 38 του ν. 1892/1990, προβλέπονταιν τα εξής:

1. Μερική απασχόληση

Κατά την κατάρτιση ή κατά τη διάρκεια της σύμβασης εργασίας, εργοδότης και εργαζόμενος δύνανται με έγγραφη ατομική σύμβαση να συμφωνήσουν ημερήσια, εβδομαδιαία ή μηνιαία εργασία μικρότερης διαρκείας από την κανονική (μερική απασχόληση). Αν η συμφωνία αυτή δεν καταρτιστεί εγγράφως ή δεν γνωστοποιηθεί εντός οκτώ (8) ημερών από την κατάρτισή της στην αρμόδια Επιθεώρηση Εργασίας, τεκμαίρεται πλήρης απασχόληση.

2. Εκ περιτροπής απασχόληση

Επιτρέπεται με έγγραφη ατομική σύμβαση κάθε μορφή εκ περιτροπής απασχόλησης, δηλαδή απασχόληση κατά λιγότερες ημέρες την εβδομάδα, ή λιγότερες εβδομάδες το μήνα, ή λιγότερους μήνες το έτος, ή συνδυασμό αυτών, με πλήρες ημερήσιο ωράριο. Αν περιοριστούν οι δραστηριότητες του εργοδότη, αυτός μπορεί, αντί της καταγγελίας της σύμβασης, να επιβάλει εκ περιτροπής σύστημα έως εννέα (9) μήνες ανά ημερολογιακό έτος, κατόπιν ενημέρωσης και διαβούλευσης με τους νόμιμους εκπροσώπους των εργαζομένων. Αν η συμφωνία δεν καταρτιστεί εγγράφως ή αν η συμφωνία ή η απόφαση του εργοδότη δεν γνωστοποιηθούν εντός οκτώ (8) ημερών στην Επιθεώρηση Εργασίας, τεκμαίρεται πλήρης απασχόληση.

Οι αλλαγές που επήλθαν με τον Ν.5239/2025:

Το άρθρο 6 του νέου εργασιακού νομοσχεδίου προβλέπει :

1. Μερική απασχόληση

• Διαγράφονται οι ειδικές αναφορές σε «ημερήσια, εβδομαδιαία, δεκαπενθήμερη ή μηνιαία» εργασία. Πλέον η συμφωνία μπορεί να αφορά οποιαδήποτε μορφή μειωμένου χρόνου.
• Καταργείται η υποχρέωση γνωστοποίησης της συμφωνίας στην Επιθεώρηση Εργασίας. Συνεπώς, τεκμαίρεται πλήρης απασχόληση μόνο στην περίπτωση που η η συμφωνία δεν καταρτιστεί εγγράφως.

2. Εκ περιτροπής απασχόληση

• Προστίθεται ρητά ότι ο εκ περιτροπής εργαζόμενος μπορεί να απασχοληθεί και πέραν του πλήρους ημερήσιου ωραρίου, με βάση τα όρια και την αμοιβή της παρ. 3 του άρθρου 194 ΚΕΔ (υπερεργασία και υπερωρία).
• Απαλείφεται η υποχρέωση γνωστοποίησης της έγγραφης συμφωνίας στην Επιθεώρηση Εργασίας. Έτσι, αν δεν υπάρχει έγγραφη συμφωνία για εκ περιτροπής απασχόληση τεκμαίρεται η πλήρης απασχόληση του εργαζομένου.
• Κατ εξαίρεση παραμένει μόνο η υποχρέωση γνωστοποίησης όταν πρόκειται για μονομερή απόφαση του εργοδότη περί επιβολής του μέτρου της εκ περιτροπής απασχόλησης. Αν υπάρξει μονομερής απόφαση εργοδότη και δεν γνωστοποιηθεί εντός οκτώ (8) ημερών, και πάλι τεκμαίρεται πλήρης απασχόληση.

Κριτική Προσέγγιση των επικείμενων μεταρρυθμίσεων

• Περιορισμός του γραφειοκρατικού βάρους των εργοδοτών

Η πρώτη παρατήρηση αφορά τον εμφανή στόχο του νομοθέτη να μειώσει τις γραφειοκρατικές διαδικασίες που επιβαρύνουν τους εργοδότες κατά την πρόσληψη εργαζομένων μερικής απασχόλησης. Η κατάργηση της υποχρέωσης γνωστοποίησης στην Επιθεώρηση Εργασίας της έγγραφης συμφωνίας μερικής απασχόλησης, σε συνδυασμό με τη γενικότερη κατεύθυνση μείωσης των συνημμένων εγγράφων που υποβάλλονται ηλεκτρονικά στο Πληροφοριακό Σύστημα (Π.Σ.) «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ», αντανακλά την πρόθεση του Υπουργείου Εργασίας να περιορίσει τον διοικητικό φόρτο και να απλουστεύσει τις διαδικασίες.

Η παρέμβαση αυτή εκτιμάται ότι θα ελαφρύνει σημαντικά τις επιχειρήσεις, ιδίως τις μικρές και μεσαίες, που δεν διαθέτουν οργανωμένο και εξειδικευμένο τμήμα ανθρώπινου δυναμικού. Ωστόσο, ταυτόχρονα εγείρεται το ερώτημα κατά πόσο η μείωση του ελέγχου και της υποχρέωσης καταχώρισης ενδέχεται να δημιουργήσει κενά προστασίας για τους εργαζόμενους, ιδίως σε περιπτώσεις καταχρηστικών πρακτικών.

• Εμπόδια στο έργο της Επιθεώρησης Εργασίας ;

Με την μεταρρύθμιση, η Επιθεώρηση Εργασίας δεν θα διαθέτει πλέον αυτόματη εικόνα του πλήθους και των όρων των σχετικών συμβάσεων, γεγονός που δυσχεραίνει την προληπτική εποπτεία και καθιστά τον έλεγχο εξαρτημένο από καταγγελίες ή εκ των υστέρων παρεμβάσεις. Αυτό μπορεί να οδηγήσει σε μεγαλύτερη αδυναμία έγκαιρης παρέμβασης, αφήνοντας περιθώριο για αδήλωτες ή εικονικές μορφές απασχόλησης

• Ασαφής ρύθμιση για υπερωρίες στην εκ περιτροπής εργασία

Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, με την θεσμοθέτηση υπερωριακής απασχόλησης στην εκ περιτροπής εργασία, επιδιώκεται αφενός η αύξηση του εισοδήματος των εργαζομένων μερικής ή εκ περιτροπής απασχόλησης και αφετέρου η διευκόλυνση της λειτουργίας επιχειρήσεων με έντονη αυξομείωση του φόρτου εργασίας. Αναφέρεται, δε, ότι οι ώρες πέραν της 8ης ημέρας (9η, 10η κ.λπ.) θεωρούνται υπερωρίες και αμείβονται με προσαύξηση 40%.

 Ούτε όμως το κείμενο του νομοσχεδίου, ούτε η αιτιολογική έκθεση διευκρινίζουν εάν η υπερωριακή αμοιβή εφαρμόζεται και στις περιπτώσεις όπου η εκ περιτροπής εργασία επιβάλλεται μονομερώς από τον εργοδότη λόγω μείωσης της δραστηριότητας. Ο μη διαχωρισμός αυτός δημιουργεί την εντύπωση ότι η υπερωρία ισχύει γενικά για την εκ περιτροπής απασχόληση, ανεξαρτήτως του τρόπου επιβολής της.

Το παράδοξο έγκειται στο γεγονός ότι ο εργαζόμενος, του οποίου η απασχόληση μειώνεται μονομερώς για να αποφευχθεί η απόλυση λόγω περιορισμού δραστηριοτήτων, μπορεί θεωρητικά να απασχοληθεί πέραν του πλήρους ωραρίου και να λάβει υπερωριακή αμοιβή για εργασία που, στην πραγματικότητα, δεν θα υπήρχε λόγος να εκτελείται εάν συνέχιζε να εργάζεται πλήρως. Με αυτόν τον τρόπο, η ρύθμιση αντιστρατεύεται τον θεσμό της μονομερούς επιβολής εκ περιτροπής εργασίας, καθώς μετατρέπει ένα εργαλείο προστασίας της επιχείρησης σε μηχανισμό που μετακυλίει τον επιχειρηματικό κίνδυνο στον εργαζόμενο, γεγονός που συγκρούεται με την προστατευτική αρχή του εργατικού δικαίου.

Συμπέρασμα

Οι αλλαγές που εισάγει ο νόμος εισάγουν αυξημένη ευελιξία και απλούστευση των διαδικασιών για τις επιχειρήσεις. Ωστόσο, το κρίσιμο διακύβευμα παραμένει η διασφάλιση ότι οι νέες ρυθμίσεις εφαρμόζονται στην πράξη με συνέπεια προς τις βασικές αρχές του εργατικού δικαίου, παρέχοντας αποτελεσματική προστασία των εργαζομένων και αποτρέποντας ενδεχόμενες καταχρήσεις, ιδίως σε θέματα όπως η υπερωριακή απασχόληση στην εκ περιτροπής εργασία.