Αρθρογραφία

Ο Γραμμένος Ε. Ευστάθιος είναι Δικηγόρος Αθηνών – Εργατολόγος και επισκέπτης Καθηγητής στο μάθημα «ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» στο Διατμηματικό Μεταπτυχιακό «Διοίκηση Ανθρωπίνου Δυναμικού» του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

 ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Τα ολοένα και αυξανόμενα περιστατικά εργατικών ατυχημάτων που σημειώνονται στην χώρα μας έχουν προκαλέσει την ανησυχία των εργαζομένων και έχουν δημιουργήσει απορίες ως προς το νομικό πλαίσιο που διέπει τα ατυχήματα κατά την τέλεση των καθηκόντων των εργαζομένων.  Τι ορίζεται όμως ως «εργατικό ατύχημα» και τι δικαιώματα  αποκτά ο εργαζόμενος από ένα τέτοιο συμβάν;

ΟΡΙΣΜΟΣ

Ως εργατικό ατύχημα ορίζεται κάθε ατύχημα που προέρχεται από βίαιο συμβάν στον εργαζόμενο είτε κατά την εκτέλεση της εργασίας του είτε με αφορμή την παροχή της εργασίας του και το οποίο έχει ως αποτέλεσμα την ανικανότητα του εργαζομένου για εργασία ή και το θάνατό του. Στην έννοια του εργατικού ατυχήματος εντάσσεται η πρόκληση σωματικής βλάβης στον εργαζόμενο,  η εμφάνιση ή η επιδείνωση ασθένειας η οποία εκδηλώνεται στον εργαζόμενο είτε κατά την εκτέλεση της εργασίας του είτε και μετά την εκτέλεση αυτή και η οποία έχει ως συνέπεια τη μερική ή ολική ανικανότητα του εργαζομένου να προσφέρει προσηκόντως την εργασία του.

ΑΙΤΙΩΔΗΣ ΣΥΝΔΕΣΜΟΣ

Βασική προϋπόθεση για τον χαρακτηρισμό ενός ατυχήματος ως εργατικό είναι η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ του ατυχήματος και της εργασίας, ήτοι το βίαιο γεγονός από το οποίο προέρχεται η ανικανότητα του εργαζομένου παράσχει την εργασία του πρέπει να βρίσκεται σε αιτιώδη συνάφεια με την παροχή εργασίας εκ μέρους του εργαζομένου.

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗΝ ΕΚΤΕΛΕΣΗ ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Η πλειονότητα των εργατικών ατυχημάτων λαμβάνουν χώρα κατά την εκτέλεση της εργασίας. Το βίαιο δηλαδή συμβάν συνδέεται χρονικά και τοπικά με την παροχή εργασίας, ήτοι επέρχεται στον συμφωνημένο τόπο εργασίας κατά τον χρόνο απασχόλησης του εργαζομένου. Σε αυτή την περίπτωση η ύπαρξη αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ βίαιου συμβάντος και εργασίας γίνεται πολύ εύκολα αντιληπτή, επομένως δεν παρατηρείται κάποια δυσκολία ως προς τον χαρακτηρισμό τους ως εργατικά ατυχήματα. 

ΑΤΥΧΗΜΑΤΑ «ΕΞ ΑΦΟΡΜΉΣ» ΤΗΣ ΕΡΓΑΣΙΑΣ

Εξ αφορμής της εργασίας επέρχεται το ατύχημα όταν το βίαιο συμβάν δεν αποτελεί την άμεση συνέπεια της εκτέλεσης της εργασίας αλλά την έμμεση, όταν δηλαδή η παροχή της εργασίας δημιουργεί τις πραγματικές συνθήκες που είναι αναγκαίες για την επέλευση του αποτελέσματος και οι οποίες δεν θα υπήρχαν εάν δεν υπήρχε και  η εργασία. Σύμφωνα με την νομολογία έχει κριθεί ότι συντρέχει περίπτωση εργατικού ατυχήματος εξ αφορμής της εργασίας σε περίπτωση που ναυτικός αποχωρώντας με μοτοποδήλατο από τα γραφεία της πλοιοκτήτριας εταιρείας, όπου είχε μεταβεί προκειμένου να διεκδικήσει τα δικαιώματά του, έχασε την ισορροπία του λόγω της ψυχικής αναστάτωσης στην οποία βρισκόταν εξαιτίας της εργασιακής του κατάστασης και τραυματίστηκε σοβαρά, καθώς το γεγονός αυτό δεν θα συνέβαινε κατά την συνηθισμένη πορεία των πραγμάτων αν δεν υπήρχε η σύμβαση εργασίας.  Επίσης, έχει θεωρηθεί ως εργατικό ατύχημα το ατύχημα που συνέβη κατά τη διάρκεια νόμιμης απεργίας του εργαζομένου.

ΥΠΟΧΡΕΩΣΕΙΣ ΕΡΓΟΔΟΤΗ

Σύμφωνα με το άρθρο 43 του Ν. 3850/2010 ο εργοδότης είναι υποχρεωμένος να αναγγείλει εντός είκοσι τεσσάρων (24) ωρών στις αρμόδιες Επιθεωρήσεις Εργασίας, στις πλησιέστερες Αστυνομικές Αρχές και στις αρμόδιες υπηρεσίες του Ασφαλιστικού Οργανισμού στον οποίο υπάγεται ο εργαζόμενος όλα τα εργατικά ατυχήματα και σε περίπτωση θανάτου ή σοβαρού τραυματισμού, υποχρεούται να τηρεί αμετάβλητα όλα τα στοιχεία που δύνανται να χρησιμεύσουν για την εξακρίβωση των αιτιών του ατυχήματος. Παράλληλα, υποχρεούται να τηρεί ειδικό βιβλίο ατυχημάτων στο οποίο θα γίνεται αναλυτική περιγραφή του περιστατικού και θα αναγράφονται τα αίτια του ατυχήματος, ενώ πρέπει να τηρείται και κατάλογος εργατικών ατυχημάτων που είχαν ως αποτέλεσμα για τον εργαζόμενο την ανικανότητα για παροχή εργασίας μεγαλύτερη από το διάστημα τριών (3) εργάσιμων ημερών. Σύμφωνα με τον Ν. 551/1915 γεννάται και αποζημιωτική ευθύνη του εργοδότη τόσο για την περιουσιακή, όσο και για την ηθική ζημία που υπέστη ο εργαζόμενος εκ της σωματικής βλάβης που υπέστη. Πλην όμως, εφόσον ο εργαζόμενος είναι ασφαλισμένος στον ΕΦΚΑ, ο εργοδότης απαλλάσσεται από την υποχρέωση κάλυψης των εξόδων ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης, είτε αυτή βασίζεται στον Ν. 551/1915, είτε στις διατάξεις του ΑΚ, η οποία πλέον βαρύνει τον ασφαλιστικό οργανισμό. Παραμένει ωστόσο υπόχρεος της χρηματικής αποκατάστασης της ηθικής βλάβης που ο εργαζόμενος υπέστη εκ του τραυματισμού του, εφόσον εγείρει σχετική αξίωση ενώπιον των πολιτικών δικαστηρίων.

Ωστόσο, ο εργοδότης  στα πλαίσια της γενικής υποχρέωσης πρόνοιας οφείλει να εκτιμά εκ των προτέρων τους επαγγελματικούς κινδύνους για την ασφάλεια και την υγεία των εργαζομένων, δηλαδή να εξετάζει συστηματικά όλες τις πλευρές κάθε διεξαγόμενης εργασίας καθώς και να λαμβάνει και να χορηγεί στους εργαζομένους που απασχολεί όλα τα απαιτούμενα από την ελληνική εργατική νομοθεσία μέτρα ατομικής προστασίας έναντι επαγγελματικών κινδύνων, ανάλογα με την εκτελούμενη εργασία (λ.χ. μέτρα προστασίας από πτώση σε εργασία σε ύψος).

ΔΙΚΑΙΩΜΑΤΑ ΕΡΓΑΖΟΜΕΝΩΝ

Ο εργαζόμενος που έχει υποστεί εργατικό ατύχημα έχει την δυνατότητα να εγείρει αγωγή αποζημίωσης, σύμφωνα με το άρθρο 1 του Ν. 551/1915. Ωστόσο, επισημαίνεται ότι για τους εργαζομένους που είναι ασφαλισμένοι στον ΕΦΚΑ προβλέπεται απαλλαγή του εργοδότη από την αποζημίωση, εκτός εάν το ατύχημα οφείλεται σε δόλο του εργοδότη.  Ταυτόχρονα, ο εργαζόμενος διατηρεί αξίωση αποκατάστασης της ηθικής βλάβης που υπέστη εξαιτίας του εργατικού ατυχήματος εφόσον το ατύχημα οφείλεται σε πταίσμα του εργοδότη. Σε περίπτωση θανατηφόρου εργατικού ατυχήματος οι συγγενείς του θανόντος μπορούν να ζητήσουν χρηματική ικανοποίηση για την ψυχική τους οδύνη. Βέβαια, εάν το ατύχημα οφείλεται σε τυχαίο γεγονός ή σε αποκλειστική υπαιτιότητα του εργαζομένου δεν οφείλεται χρηματική ικανοποίηση. Περαιτέρω, ο παθών εργαζόμενος δικαιούται ιατροφαρμακευτική και νοσοκομειακή περίθαλψη, η οποία καλύπτεται από τον ΕΦΚΑ σε περίπτωση ασφαλισμένου εργαζομένου και από τον εργοδότη σε περίπτωση ανασφάλιστου εργαζομένου, ταυτόχρονα δε επίδομα ασθενείας.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ

Το φαινόμενο των εργατικών ατυχημάτων αποτελεί διαχρονικά μείζον κοινωνικό και νομικό ζήτημα το οποίο αναδεικνύει τη σημασία της αποτελεσματικής εφαρμογής των κανόνων υγείας και ασφάλειας. Η τήρηση των κανόνων υγείας και ασφάλειας από την εργοδοτική πλευρά δεν αποτελεί απλώς μια τυπική νομική υποχρέωση, αλλά ουσιώδη όρο προστασίας της ζωής και της σωματικής ακεραιότητας του εργαζομένου. Η υιοθέτηση προληπτικών μέτρων συνιστούν αναγκαία προϋπόθεση για τη μείωση των εργατικών ατυχημάτων και την διασφάλιση αξιοπρεπών και ασφαλών συνθηκών εργασίας.

Συντάκτης: Βασιλική Παπαγεωργίου, ασκούμενη δικηγόρος