Αρθρογραφία

Ο Γραμμένος Ε. Ευστάθιος είναι Δικηγόρος Αθηνών – Εργατολόγος και επισκέπτης Καθηγητής στο μάθημα «ΕΡΓΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ» στο Διατμηματικό Μεταπτυχιακό «Διοίκηση Ανθρωπίνου Δυναμικού» του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η αδικαιολόγητη αποχή του εργαζομένου από την εργασία του και η δυνατότητα του εργοδότη να τη θεωρήσει ως οικειοθελή αποχώρηση του μισθωτού αποτελεί θεσμό με ιδιαίτερη σημασία για την οριοθέτηση των δικαιωμάτων και υποχρεώσεων των μερών της σύμβασης εργασίας. Η σχετική ρύθμιση εισήχθη αρχικά με το άρθρο 38 του ν. 4488/2017 και, ύστερα από επιμέρους τροποποιήσεις, κωδικοποιήθηκε στο άρθρο 330 του Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου (π.δ. 62/2025).

Ο  νέος εργασιακός Ν. 5239/2025 με τίτλο «Δίκαιη Εργασία για Όλους: Απλοποίηση της Νομοθεσίας – Στήριξη στον Εργαζόμενο – Προστασία στην Πράξη»,  επέφερε ουσιώδεις μεταβολές στο εν λόγω καθεστώς, δεδομένου ότι το άρθρο 14  τροποποιεί το άρθρο 330 του Κώδικα Ατομικού Εργατικού Δικαίου.

Με τη νομοθετική αυτή παρέμβαση μειώνονται αισθητά τα απαιτούμενα χρονικά όρια για να θεωρηθεί η αδικαιολόγητη απουσία ως σιωπηρή παραίτηση, διαφοροποιείται ο τρόπος καταχώρισης της όχλησης στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» και καθιερώνεται αυτοματοποιημένη διαδικασία ενημέρωσης του εργαζομένου. Παράλληλα, εισάγεται η καινοτόμος δυνατότητα υποβολής δήλωσης οικειοθελούς αποχώρησης απευθείας από τον ίδιο τον εργαζόμενο, ώστε να αποτρέπεται ο «ψηφιακός εγκλωβισμός» του σε επιχειρήσεις που παραλείπουν ή αρνούνται να προβούν στη σχετική αναγγελία.

Το προϊσχύσαν καθεστώς

Κατά το προϊσχύσαν καθεστώς, σύμφωνα με το αρ. 330 παρ.3 η αδικαιολόγητη (αυθαίρετη) αποχή του εργαζομένου από την εργασία για διάστημα μεγαλύτερο των πέντε (5) συναπτών εργάσιμων ημερών ηδύνατο να θεωρηθεί ως καταγγελία της σύμβασης εκ μέρους του, υπό την προϋπόθεση ότι έχει προηγηθεί η παρέλευση επιπλέον χρονικού διαστήματος πέντε (5) συναπτών εργάσιμων ημερών από την υποχρεωτική όχλησή του από τον εργοδότη. Η όχληση αυτή αναρτάται στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ» και αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο γραπτό τρόπο. Στην περίπτωση αυτή, ο εργοδότης όφειλε την επόμενη εργάσιμη ημέρα της λήξης της σχετικής προθεσμίας να αναγγείλει την οικειοθελή αποχώρηση του εργαζομένου στο Π.Σ. «ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ», χωρίς να απαιτούνταν  η υπογραφή του τελευταίου.

Το ισχύον καθεστώς με τον νόμο 5239/2025 

Το άρθρο 14 του Ν. 5239/2025 τροποποιεί το άρθρο 330 ΚΑΕΔ ως εξής :
1. Ο εργοδότης υποχρεούται να αναγγέλλει, με ηλεκτρονική υποβολή των σχετικών δηλώσεων που προβλέπονται στην υπό στοιχεία 40331/Δ1.13521/13.9.2019 απόφαση του Υπουργού Εργασίας και Κοινωνικών Υποθέσεων «Επανακαθορισμός όρων ηλεκτρονικής υποβολής εντύπων αρμοδιότητας Σώματος Επιθεώρησης Εργασίας (ΣΕΠΕ) και Οργανισμού Απασχολήσεως Εργατικού Δυναμικού (Ο.Α.Ε.Δ.)» (Β’ 3520) στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, κάθε περίπτωση οικειοθελούς αποχώρησης εργαζομένου ή αυτοδίκαιης λύσης της δοκιμαστικής περιόδου ή συναινετικής λύσης της σύμβασης εργασίας, όπως εθελουσία έξοδος, ή καταγγελίας σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου ή λήξης σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου ή έργου το αργότερο τέσσερις (4) εργάσιμες ημέρες από την ημέρα αποχώρησης του εργαζομένου ή καταγγελίας της σύμβασης εργασίας αορίστου χρόνου ή λήξης της σύμβασης εργασίας ορισμένου χρόνου ή έργου ή κάθε άλλης περίπτωσης λύσης ή λήξης της σύμβασης εργασίας.

2. Η αναγγελία οικειοθελούς αποχώρησης του εργαζομένου συνοδεύεται υποχρεωτικά από ηλεκτρονικά σαρωμένο έντυπο υπογεγραμμένο ιδιοχείρως από τον εργαζόμενο ή από έγγραφο που φέρει ηλεκτρονική υπογραφή του ή έγγραφο ψηφιακά βεβαιωμένο μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης (gov.gr ΕΨΠ), σύμφωνα με το άρθρο 27 του ν. 4727/2020 (Α’ 184), περί της έκδοσης εγγράφων μέσω της Ενιαίας Ψηφιακής Πύλης της Δημόσιας Διοίκησης.

3. Η αδικαιολόγητη (αυθαίρετη) αποχή του εργαζομένου από την εργασία για διάστημα μεγαλύτερο των τριών (3) συναπτών εργάσιμων ημερών μπορεί να θεωρηθεί ως καταγγελία της σύμβασης εκ μέρους του, υπό την προϋπόθεση ότι έχει παρέλθει επιπλέον χρονικό διάστημα δύο (2) συναπτών εργάσιμων ημερών από την υποχρεωτική όχλησή του από τον εργοδότη του, η οποία α) δηλώνεται υπεύθυνα στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και β) αποδεικνύεται με κάθε πρόσφορο γραπτό τρόπο. Ο εργαζόμενος λαμβάνει αυτόματα ειδοποίηση της δήλωσης του εργοδότη περί όχλησης και μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής «MyErgani». Στην περίπτωση αυτή, ο εργοδότης υποχρεούται, εντός δύο (2) εργάσιμων ημερών από τη λήξη του διαστήματος του πρώτου εδαφίου, να αναγγείλει την οικειοθελή αποχώρηση του εργαζομένου στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, χωρίς να απαιτείται η υπογραφή του εργαζομένου.

4. Αν ο εργοδότης δεν τηρήσει εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις αναγγελίας οικειοθελούς αποχώρησης, η σύμβαση εργασίας θεωρείται ότι λύθηκε με άτακτη καταγγελία του εργοδότη.

5. Οι παρ. 2, 3 και 4 δεν εφαρμόζονται στην περίπτωση επίσχεσης εργασίας.

6. Σε περίπτωση οικειοθελούς αποχώρησης, ο εργαζόμενος δύναται να υποβάλει ο ίδιος την αναγγελία της παρ. 1. Ο εργοδότης λαμβάνει ειδοποίηση αυτόματα μέσω του Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ για την υποβολή της δήλωσης εκ μέρους του εργαζομένου».

Οι  επελθούσες μεταρρυθμίσεις

• Μείωση του χρονικού ορίου απουσίας σε τρεις (3) συναπτές εργάσιμες ημέρες και δύο (2) ημέρες  από την παρέλευση της όχλησης.
• Η όχληση του εργοδότη δεν  θα αναρτάται στο νέο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, αλλά θα  δηλώνεται υπευθύνως από αυτόν, χωρίς την υποχρέωση επισύναψης της όχλησης.
• Προς απόλυτη διασφάλιση ότι ο εργαζόμενος θα λάβει γνώση της όχλησης, προβλέπεται ότι με την υποβολή της υπεύθυνης δήλωσης περί όχλησης, από τον εργοδότη, θα αποστέλλεται αυτόματα ειδοποίηση και στο κινητό του εργαζομένου, μέσω της ηλεκτρονικής εφαρμογής «MyErgani», για τη δήλωση αυτή, εφόσον ο εργαζόμενος το έχει εγκαταστήσει στο κινητό του, χωρίς να απαιτείται κάποια περαιτέρω ενέργεια από τον εργοδότη
• Μετάβαση από την «επόμενη εργάσιμη» σε «δύο εργάσιμες ημέρες» για την αναγγελία. Οι δύο ημέρες αυτές υπολογίζονται σε εργάσιμες ημέρες του Δημοσίου.
• Αν ο εργοδότης δεν τηρήσει εμπρόθεσμα τις υποχρεώσεις αναγγελίας οικειοθελούς αποχώρησης, η σύμβαση εργασίας θεωρείται ότι λύθηκε με άτακτη καταγγελία του εργοδότη.
• Προσθήκη παρ.6, που επιτρέπει στον εργαζόμενο να υποβάλει ο ίδιος την αναγγελία οικειοθελούς αποχώρησης

Κριτική Προσέγγιση των μεταρρυθμίσεων

• Συντόμευση χρονικών ορίων

Ειδικότερα, με την τροποποίηση της παραγράφου 3, μειώνεται το χρονικό διάστημα απουσίας του εργαζομένου μετά το οποίο η συμπεριφορά του μπορεί να θεωρηθεί ως οικειοθελής αποχώρηση. Η ρύθμιση αυτή αφορά περιπτώσεις αυθαίρετης απουσίας του εργαζομένου που δεν δικαιολογείται από νόμιμο λόγο (π.χ. ασθένεια) και προϋποθέτει αποδεδειγμένη όχληση από τον εργοδότη. Η προθεσμία των δέκα (10) εργάσιμων ημερών αντιστοιχούσα σε περίπου δύο εβδομάδες, σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση του νόμου κρίθηκε δυσανάλογη, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις διαλείπουσας ή εκ περιτροπής εργασίας, όπου το διάστημα αυτό επεκτεινόταν ακόμη περισσότερο. Ως εκ τούτου, καθίσταται ορθότερο, μετά από τρεις (3) συναπτές εργάσιμες ημέρες αδικαιολόγητης απουσίας του εργαζομένου, ο εργοδότης να δύναται να προβεί σε όχλησή του. Η τροποποίηση αυτή εξυπηρετεί τον εξορθολογισμό των διαδικασιών και τη μείωση της γραφειοκρατίας, χωρίς να μειώνει την προστασία του εργαζομένου, αφού εξακολουθεί να απαιτείται αποδεδειγμένη όχληση. Η μείωση του χρονικού ορίου ανταποκρίνεται στις πρακτικές συνθήκες της αγοράς εργασίας και εναρμονίζεται με τη νομολογία, η οποία ήδη αναγνώριζε ότι πενθήμερη απουσία μπορεί να συνιστά τεκμήριο σιωπηρής καταγγελίας της σύμβασης.

Ωστόσο, πρέπει να τονισθεί ότι, παρά τα οφέλη της συντόμευσης των προθεσμιών, εξακολουθεί να υφίσταται ο κίνδυνος παρερμηνείας σε περιπτώσεις αιφνίδιας ασθένειας ή ανωτέρας βίας, ιδιαίτερα όταν δεν έχει υπάρξει έγκαιρη ενημέρωση από τον εργαζόμενο. Βέβαια, η ρύθμιση διασφαλίζει ότι η όχληση εξακολουθεί να απαιτείται και ότι η διαδικασία εξορθολογίζεται χωρίς να θίγονται τα δικαιώματα του εργαζομένου, ενώ περιορίζει τα μεγάλα χρονικά περιθώρια που υπήρχαν στο προηγούμενο πλαίσιο, αποτρέποντας ενδεχόμενες καταχρήσεις και καθυστερήσεις στη διαδικασία.

• Απλοποίηση διαδικασίας όχλησης

Επιπλέον, η νέα ρύθμιση, σύμφωνα με την οποία η όχληση του εργοδότη δεν αναρτάται πλέον στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ αλλά δηλώνεται υπευθύνως, επιφέρει σημαντική απλοποίηση της διαδικασίας. Παράλληλα, η προβλεπόμενη αυτόματη ειδοποίηση προς τον εργαζόμενο μέσω της εφαρμογής «MyErgani» εξασφαλίζει άμεση ενημέρωσή του για την όχληση, διασφαλίζοντας τη γνώση και την τήρηση των διαδικαστικών προθεσμιών. Εντούτοις, η αποτελεσματικότητα αυτής της λύσης εξαρτάται από το κατά πόσο ο εργαζόμενος έχει εγκαταστήσει και χρησιμοποιεί την εφαρμογή, και σε περίπτωση που δεν το έχει πράξει, το πλεονέκτημα της άμεσης ηλεκτρονικής ενημέρωσης ενδέχεται να εξασθενεί, περιορίζοντας την πλήρη αποδοτικότητα της ρύθμισης.

• Προσαρμογή προθεσμιών αναγγελίας

Η μετάβαση από την «επόμενη εργάσιμη ημέρα» στις «δύο εργάσιμες ημέρες» συνιστά ορθολογική προσαρμογή των διαδικασιών αναγγελίας οικειοθελούς αποχώρησης, καθώς παρέχει στον εργοδότη ένα εύλογο χρονικό περιθώριο για την έγκαιρη ολοκλήρωση των τεχνικών και διοικητικών ενεργειών, χωρίς να θίγεται ουσιωδώς η ασφάλεια δικαίου. Η ρύθμιση αποσκοπεί στην αποφυγή υπέρμετρων συνεπειών σε περιπτώσεις τυπικών καθυστερήσεων, διασφαλίζοντας ταυτόχρονα την αποτελεσματική τήρηση της διαδικασίας στο Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ.

• Υπερβολικά δεσμευτική η παρ.4 για τον εργοδότη

Η παρ.4 του αρ 330, η οποία ορίζει ότι η μη εμπρόθεσμη αναγγελία οικειοθελούς αποχώρησης ισοδυναμεί με άτακτη καταγγελία επιβάλλει στον εργοδότη υπέρμετρη αυστηρότητα. Ακόμη και μια τυπική παράλειψη, χωρίς πρόθεση  ζημίας για τον εργαζόμενο, επισύρει σοβαρές νομικές συνέπειες. Η ρύθμιση επιβαρύνει δυσανάλογα τον εργοδότη, δημιουργώντας σημαντικό οικονομικό και νομικό βάρος. Αντί να αφορά ουσιαστικές παραβάσεις, τιμωρεί αποκλειστικά τυπικές παραλείψεις. Κατ’ ουσίαν, μετατρέπει μια απλή τυπική παράλειψη σε άμεση ευθύνη για άτακτη καταγγελία.

• Δυνατότητα αυτοαναγγελίας της παραίτησης

Τέλος, η προστεθείσα παρ. 6 στο άρθρο 330 του ΚΑΕΔ  δίνει τη δυνατότητα στον να υποβάλει ο ίδιος την αναγγελία της οικειοθελούς αποχώρησης μέσω Π.Σ. ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ και να «απεγκλωβίζεται» από την εργασιακή σχέση. Δεδομένου ότι η οικειοθελής αποχώρηση του εργαζομένου δεν απαιτεί τη συναίνεση του εργοδότη, ούτε γεννά αξίωση για αποζημίωση, κρίνεται ως μία αλλαγή που εξυπηρετεί και την ελευθερία βούλησης των μερών, ώστε η αναγγελία να μην εξαρτάται αποκλειστικώς από τον εργοδότη. Η υπογραφή του εργαζομένου παραμένει απαραίτητη για την αναγγελία μέσω εργοδότη, ενώ η αυτοαναγγελία πραγματοποιείται με εξατομικευμένους κωδικούς, διασφαλίζοντας ακρίβεια και ακεραιότητα των δηλώσεων, χωρίς μεταβολή του επιπέδου προστασίας από ανακριβείς ή αναποτελεσματικές καταχωρίσεις.

Συμπέρασμα

Οι αλλαγές κινούνται στην κατεύθυνση της απλοποίησης και επιτάχυνσης της διαδικασίας, με παράλληλη ενίσχυση της προστασίας του εργαζομένου από καταχρήσεις. Ωστόσο, το νέο πλαίσιο απαιτεί προσεκτική εφαρμογή, ώστε η συντόμευση των προθεσμιών να μη λειτουργήσει εις βάρος μισθωτών που αδυνατούν να ενημερώσουν έγκαιρα τον εργοδότη τους για δικαιολογημένο λόγο απουσίας.